Η μαζική παράνομη μετανάστευση ως νέα μορφή πολέμου
Η παρούσα ιστορική φάση την οποία διανύουμε, χαρακτηρίζεται από την πύκνωση των φαινομένων, τα οποία έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε παγκοσμιοποίηση.
Η διαδικασία αυτή που στην πραγματικότητα έχει ξεκινήσει τουλάχιστον δύο αιώνες πριν, στην εποχή μας αποκτά πρωτόγνωρη ένταση και ταχύτητα, καθώς για πρώτη φορά εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων, ξεπερνούν το κατώφλι της φτώχειας σε πολλές χώρες της Ασίας αλλά και της Λατινικής Αμερικής. Παράλληλα, μια σειρά τεχνολογικών εξελίξεων, όπως το ίντερνετ, τα νέα κινητά τηλέφωνα, οι ψηφιακές τηλεπικοινωνίες και οι νέες δυνατότητες στις μεταφορές, δημιουργούν πρωτόγνωρες συνθήκες στη μαζική διάδοση των πληροφοριών και στην απρόσκοπτη διακίνηση κεφαλαίων και αγαθών σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Σε αυτό το πλαίσιο κάποιοι βιάζονται να θεωρήσουν ότι το επόμενο εξελικτικό βήμα είναι η ελεύθερη διακίνηση των ανθρώπων. Μια τέτοια παραδοχή όμως έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την ίδια την υπόσταση των εθνών κρατών, όπως αυτά καθιερώθηκαν μετά τη γαλλική επανάσταση. Διότι στην πραγματικότητα η ελεύθερη, κατά βούληση μετακίνηση των ανθρώπων, υπό μορφή ενός νέου τύπου ανθρώπινου δικαιώματος συνεπάγεται άμεσα και κατηγορηματικά την κατάργηση της εθνικής κυριαρχίας. Είναι άραγε τα σύνορα ένας αναχρονισμός, καταδικασμένος να καταρρεύσει υπό το βάρος των καταιγιστικών εξελίξεων;
Οι δυνάμεις που θεωρούν ότι έχουν να ωφεληθούν από την εγκαθίδρυση μιας παγκόσμιας πληθυσμιακά ισοπεδωμένης αγοράς πιστεύουν πως ναι. Ή τουλάχιστον έτσι θέλουν να μας κάνουν να πιστεύουμε. Ανάμεσα τους είναι πολυεθνικοί οικονομικοί σχηματισμοί, οι οποίοι ως νέες συλλογικές οντότητες παγκόσμιας εμβέλειας παίρνουν θέση δίπλα στον βασικό κυρίαρχο της Ιστορίας που μέχρι τώρα ήταν το εθνικό κράτος. Είναι όμως και συγκεκριμένες χώρες, οι οποίες ιππεύουν της παγκοσμιοποίησης, όπως π.χ. η Γερμανία, η οποία μέσω της ευρωπαϊκής ενοποίησης επιχειρεί να διευρύνει την πολιτική της επιρροή, ηγούμενη μιας υπερεθνικής κρατικής οντότητας νέου τύπου. Σε αυτούς που προωθούν ή επιθυμούν την κατάλυση των εθνικών κρατών δια της μαζικής μετανάστευσης, ανήκουν γενικά όσοι θεωρούν ότι έχουν την εσωτερική υποδομή και την αυτοπειθαρχία να ελέγξουν έναν πολτοποιημένο περιβάλλοντα διεθνή χώρο, ο οποίος θα τους δίνει άπειρες δυνατότητες παρέμβασης, εκμετάλλευσης πλουτοπαραγωγικών πηγών και επιβολής τοπικών διευθετήσεων που θα μεγιστοποιούν το δικό τους όφελος.
Από τα παραπάνω προκύπτει ήδη ένα βασικό πρόβλημα αυτής της χωρίς όρια και σύνορα παγκοσμιοποίησης: καταργώντας τα εθνικά σύνορα και αναπόφευκτα και τα εθνικά κράτη, ή έστω περιορίζοντας τις εξουσίες των εθνικών κυβερνήσεων, ποιος θα καλύψει το κενό εξουσίας που δημιουργείται;
Μα φυσικά διάφορες υπερεθνικές δομές, οι οποίες θα αποφασίζουν για τοπικά θέματα με γνώμονα ευρύτερα συμφέροντα ή με βάση τα σχεδιασμούς των ισχυρών παικτών, χωρίς όμως δημοκρατικό έλεγχο και λογοδοσία. Η κατάργηση των εθνικών κρατών συνεπάγεται επομένως ένα πρόβλημα δημοκρατίας.
Αντιθέτως, όπως τόνισε πρόσφατα και ο Πρόεδρος Τράμπ, στην ομιλία του στον ΟΗΕ, το κυρίαρχο εθνικό κράτος και η διατήρηση της λογοδοσίας σε τοπικό επίπεδο αποτελούν βασικές εγγυήσεις δημοκρατίας και ελευθερίας.
Η de facto κατάργηση των εθνικών κρατών συνεπάγεται όμως και ένα άλλο πρόβλημα, το οποίο έχει να κάνει με τη σταθερότητα των λεγόμενων «πολυπολιτισμικών κοινωνιών»: σε αντίθεση με τα υλικά αγαθά που μπορούν να έχουν πλήρη αντικαταστασιμότητα και να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο ανεξαρτήτως τόπου, οι άνθρωποι είναι απείρως πιο σύνθετες οντότητες, οι οποίες μπορούν να συνυπάρξουν δημιουργικά και αποτελεσματικά μόνο σε σύνολα που έχουν κάποια συνοχή, βασισμένη σε ορισμένες κοινές αξίες και επιδιώξεις.
Με άλλα λόγια η απότομη και μαζική ανάμιξη πληθυσμών που έχουν πολύ διαφορετικές πολιτισμικές αναφορές μπορεί να λειτουργήσει ως όχημα για τη σύγκρουση των πολιτισμών.
Σε αυτό το πλαίσιο υπάρχουν και χώρες οι οποίες αξιοποιούν τις μαζικές μεταναστευτικές ροές ως μια μορφή πολέμου. Ανάμεσα σε αυτές τις χώρες είναι και η Τουρκία, που στο πλαίσιο των νεοθωμανικών της επιδιώξεων από νωρίς διείδε τις δυνατότητες που τις έδιναν οι μαζικές μεταναστευτικές ροές, οι οποίες κατά κανόνα αφορούν μουσουλμανικούς πληθυσμούς που μετακινούνται από την αφροασιατική περίμετρο προς την Ευρώπη.
Σε αυτή τη βάση λοιπόν, Τουρκία όχι μόνο δεν προσπάθησε να αποφύγει τις μεταναστευτικές ροές, αλλά αντιθέτως επιδίωξε να τις έλξει. Έτσι λ.χ. διευκόλυνε την έκδοση βίζας ή και την κατάργησε πλήρως για μεγάλο αριθμό χωρών της Ασίας και της Αφρικής, ενώ παράλληλα καθιέρωσε πολύ φθηνά αεροπορικά εισιτήρια. Με αυτό τον τρόπο η Τουρκία κατάφερε να γίνει βασική χοάνη διοχέτευσης της παράνομης μετανάστευσης στην Ευρώπη, μετατρέποντας τις μεταναστευτικές ροές σε πολιτικό όπλο της.
Σήμερα η Τουρκία χρησιμοποιεί ανοικτά τις παράνομες μεταναστευτικές ροές ως πολιτικό εργαλείο, μέσω του οποίου επιδιώκει να προσποριστεί οικονομικά και πολιτικά οφέλη από την Ευρώπη. Ειδικότερα, όσον αφορά την Ελλάδα, χρησιμοποιεί το «μεταναστευτικό» ως μια μορφή υβριδικού πολέμου, με τον οποίο στον βραχυχρόνιο ορίζοντα επιδιώκει να καταπονήσει τη χώρα, ενώ στον μακροχρόνιο ορίζοντα επιδιώκει να την αλλοιώσει πληθυσμιακά.
Για να το θέσουμε πιο κατηγορηματικά: η Τουρκία δημιουργεί συστηματικά στην Ελλάδα ένα πληθυσμιακό και θρησκευτικό προγεφύρωμα, το οποίο λόγω πολιτιστικής συνάφειας θα της δώσει αύριο τη δυνατότητα να επηρεάσει τις εξελίξεις στην Ελλάδα ή ακόμη και να καθορίσει την εξωτερική της συμπεριφορά.
Όλα αυτά μας τα έχει ήδη επισημάνει ο Ν. Νταβούτογλου, ο οποίος ως ο θεωρητικός του νεοθωμανισμού, μας έχει αποκαλύψει ότι βασικό όχημα της επιστροφής της Τουρκίας στα Βαλκάνια είναι οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί της περιοχής. Αυτούς τους πληθυσμούς η Τουρκία επιδιώκει να θέσει υπό τη σκέπη της ως «εγγυήτρια δύναμη» και μάλιστα απώτερη επιδίωξή της είναι αυτό το δικαίωμα να της αναγνωριστεί και νομικά.
Ούτε λίγο ούτε πολύ δηλαδή, ο Ν. Νταβούτογλου μας έχει ήδη ενημερώσει ότι σκοπός της Τουρκίας είναι η επέκταση του «κυπριακού μοντέλου» στην Ελλάδα ή ακόμη και σε ευρύτερες περιοχές των Βαλκανίων. Προϋπόθεση όμως για όλα αυτά είναι να υπάρξουν αυτοί οι πληθυσμοί στα Βαλκάνια, και στην παρούσα φάση, η Τουρκία κάνει αυτό ακριβώς: τους εγκαθιστά!
Κατά μια τραγική αναλογία λοιπόν, ενώ στην Κύπρο προηγήθηκε η ένοπλη εισβολή και ακολούθησε ο εποικισμός, εδώ είναι πιθανόν να συμβαίνει το αντίθετο: Δηλαδή, προηγείται ο εποικισμός και στη συνέχεια ίσως ακολουθήσει η ένοπλη επίθεση. Ίσως όμως και αυτή να καταστεί περιττή, διότι μια Ελλάδα αλλοιωμένη δεν θα έχει τις εσωτερικές δυνάμεις και τη βούληση να αντισταθεί.
Πρόκειται για ένα στρατηγικό παίγνιο χωρίς επιστροφή, το οποίο επιδιώκει να καθυποτάξει μια χώρα, όχι μέσω της ήττας της σε μια στρατιωτική σύγκρουση, αλλά μέσω της μεταβολής της ίδιας της υπόστασης.
Μια ενδεχόμενη μεταβολή της πληθυσμιακής υπόστασης της Ελλάδας και κατ’ επέκταση της γεωπολιτικής της συμπεριφοράς, δεν θα έχει όμως δραματικές συνέπειες μόνο για την Ελλάδα. Θα αλλάξει και τις ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή. Για να το θέσουμε απλά: το να διολισθήσει η Ελλάδα στο να γίνει μια χώρα της Μέσης Ανατολής, είναι σαν να έχει μετατοπιστεί η Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη και να έχει αντικαταστήσει ένα τμήμα της.
Αυτό αυτομάτως σημαίνει ότι το Ισραήλ θα χάσει τον στρατηγικό διάδρομο που του προσφέρει η Κύπρος και η Ελλάδα και θα βρεθεί περισσότερο από ποτέ σε κατάσταση περικύκλωσης από κράτη τα οποία δεν θα είναι ή δεν θα μπορούν να είναι φιλικά διακείμενα προς το Ισραήλ. Για αυτό η διατήρηση της πληθυσμιακής συνοχής της Ελλάδας και της εσωτερικής ομοιογένειας, στοιχείο το οποίο θα της δώσει τα εσωτερικά στηρίγματα για να συνεχίσει να αντιπαρατίθεται στην Τουρκία, αποτελεί παράγοντα πρωταρχικής σημασίας για τη διατήρηση των ισορροπιών στην περιοχή.
Σε αυτό το πλαίσιο η Ελλάδα θα πρέπει βεβαίως να λύσει δύο προβλήματα: Πρώτον, να αντιμετωπίσει τον υβριδικό πόλεμο που της έχει εξαπολύσει η Τουρκία μέσω των μεταναστευτικών ροών και δεύτερο να λύσει το δημογραφικό της πρόβλημα κατά τα πρότυπα του Ισραήλ. Για τον σκοπό αυτό όμως ίσως θα πρέπει να αναδυθούν στην Ελλάδα νέες πολιτικές δυνάμεις, οι οποίες θα γίνουν ο φορέας αυτής της πολιτικής.
Όλα αυτά τα οποία περιγράφουμε εδώ σε τοπικό επίπεδο, δηλαδή για την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, βρίσκουν εφαρμογή και σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Πράγματι οι αναμενόμενες μαζικές μεταναστευτικές ροές από την Ασία και κυρίως από την Υποσαχάρια Αφρική στις επόμενες δεκαετίες θα αποτελέσουν τη μεγαλύτερη πρόκληση την οποία έχει να αντιμετωπίσει η Ευρώπη. Πρόκειται για πρωτόγνωρες, θεμελιακού χαρακτήρα εξελίξεις, οι οποίες σε συνδυασμό με τη δημογραφική κάμψη της Ευρώπης έχουν τη δυναμική να μεταβάλλουν την πληθυσμιακή της σύνθεση και κατ΄ επέκταση τη φυσιογνωμία της.
Από την άποψη αυτή είναι σαφές ότι μαζικές μεταναστευτικές ροές θα αποτελέσουν σταθερά πηγή πολιτικών εξελίξεων, καθώς σε λίγες μόνο δεκαετίες είναι δυνατόν εξαιτίας τους να υπάρχει μια άλλη Ευρώπη από αυτή που γνωρίσαμε και βέβαια από την Ευρώπη που σήμερα επιχειρεί να ενωθεί. Σε αυτό το πλαίσιο πιθανότητα θα αδυνατίσουν οι εθνικές αναφορές των ευρωπαϊκών κρατών και κατά συνέπεια οι εθνικές πολιτικές οι οποίες θα μπορούσαν να αντιπαρατεθούν σε έναν άνωθεν επιβαλλόμενο ευρωφεντεραλισμό. Για να το θέσουμε πιο απλά: παρά το γεγονός ότι στον βραχυχρόνιο ορίζοντα οι πολιτικές τριβές, οι κοινωνικές εντάσεις και ακόμη και ο ίδιος ο ευρωσκεπτικισμός μπορεί να φουντώσουν εξ αιτίας των μαζικών μεταναστευτικών ροών, σε ένα βάθος χρόνου η αποεθνικοποίηση των ευρωπαϊκών κοινωνιών μπορεί να αποδομήσει το τελευταίο ανάχωμα στον δρόμο του ισχυρού, εν προκειμένω της Γερμανίας, στο να επιβάλλει την ηγεμονία του στην Ευρώπη. Και το ανάχωμα αυτό φυσικά δεν είναι άλλο από το εθνικό κράτος.
Από τα όσα είπαμε έως τώρα είναι σαφές ότι η αποδόμηση των εθνικών κοινωνιών και των έως σήμερα δρώντων συλλογικών υποκειμένων μπορεί να δώσει νέες δυνατότητες σε διάφορες χώρες να ασκήσουν πολιτικό έλεγχο έξω από τα σύνορά τους αξιοποιώντας ως «δούρειους ίππους» μεταναστευτικούς πληθυσμούς με τους οποίους έχουν πολιτισμική συνάφεια.
Αυτή είναι η περίπτωση της Τουρκίας. Επίσης άλλες χώρες μπορούν να απλώσουν την επιρροή τους σε ένα ευρύτερο σύνολο επειδή ακριβώς μέσω τις μετανάστευσης θα «μαλακώσουν» τις αντιδράσεις στην επιβολή της κυριαρχίας τους, την οποία θα επιβάλλουν μέσω υπερεθνικών δομών.
Αυτή είναι η περίπτωση της Γερμανίας. Σε κάθε περίπτωση πάντως οι μαζικές παράνομες μεταναστευτικές ροές που αναμένονται στις επόμενες δεκαετίες έχουν τη δυναμική να αποτελέσουν ένα ισχυρό παράγοντα μεταβολής των πολιτικών συσχετισμών, μεταβάλλοντας την υπόσταση και τη συμπεριφορά των γεωπολιτικών υποκειμένων.
Με αυτή τη λογική λειτουργούν ως ένας ακήρυχτος πόλεμος και ως τέτοιος θα πρέπει να αντιμετωπιστεί τόσο από τα κυρίαρχα εθνικά κράτη, όσο και από την κυρίαρχη πλανητικά δύναμη, η οποία έχει τη δύναμη να επιβάλλει την ειρήνη δια των όπλων, αλλά αν αφήσει τη μεταναστευτική πλημμυρίδα να εξελιχθεί ανεξέλεγκτα, ίσως βρεθεί προ μιας μεταβολής του γεωπολιτικού τοπίου την οποία δεν θα επιθυμούσε.