από την συντακτική ομάδα
Είναι γεγονός ότι την τελευταία δεκαετία η κρίση χρέους, τα μνημόνια, και η πανδημία με τον κορονοϊό, έστρεψαν αλλού το ενδιαφέρον της κοινωνίας μας, που φαίνεται να έκρυψε κάτω από το χάλι άλλα χρόνια προβλήματα ή έστω έθεσε άλλες προτεραιότητες. Τα χαλί όμως δεν έλυσε ποτέ προβλήματα και σήμερα σοκαρισμένοι παρακολουθούμε την μία γυναικοκτονία μετά την άλλη.
Είναι σημερινό πρόβλημα αυτό; Όχι! Γυναικοκτονίες έχουν κατά καιρούς συγκλονίσει το πανελλήνιο ξεκινώντας από τον Ιούνιο του 1987 με την περίπτωση του Παναγιώτη Φραντζή που σκότωσε τη σύζυγό του, την 18χρονη Ζωή, την τεμάχισε και πέταξε τα μέλη του κορμιού της σε κάδους απορριμμάτων, μέχρι προχθές η 31χρονη Δώρα, δασκάλα από τη Ρόδο, η οποία πυροβολήθηκε με καραμπίνα από τον πρώην σύντροφό της. Στο τέλος του άρθρου ακολουθεί μια συνοπτική παρουσίαση γυναικοκτονιών που από το 1987 έχουν συγκλονίσει την κοινωνία μας
Αντεγκλήσεις, όμως έχει δημιουργήσει και ο όρος «Γυναικοκτονία» αντί του «Ανθρωποκτονία». Όπως η γυναικοκτονία δεν είναι ένα σημερινό φαινόμενο έτσι και ο όρος είναι ¨παλιός¨ δεν πρόκειται για κάποιο νεολογισμό.
Από την αρχαιότητα υπάρχουν οι λέξεις “γυναικοκτόνος”, “γυναικοφόνος”, μαζί με τις “ανδροκτόνος”, “αδελφοκτόνος” κτλ.
Το ερώτημα είναι πως αντιμετωπίζονται από το νομικό σύστημα. Η πατροκτονία, η μητροκτονία και η βασιλοκτονία, π. χ., επί αιώνες αποτελούσαν ειδική κατηγορία φόνου. Πλέον όχι, τουλάχιστον στη Δύση. Η παιδοκτονία πάλι συνεχίζει να θεωρείται κάτι διαφορετικό από την απλή ανθρωποκτονία. Θα πρέπει να γίνει το ίδιο με την γυναικοκτονία;
Ο όρος γυναικοκτονία καταγράφηκε πρώτη φορά σε νομικό λεξικό του 1801 ως «femicide» από τον Joh Corry. Ωστόσο στη σύγχρονη εποχή αποδίδεται στην Dianna Russell, η οποία τον χρησιμοποίησε για πρώτη φορά το 1976 στο πρώτο Διεθνές Δικαστήριο για τα Εγκλήματα κατά των γυναικών. Στη συνέχεια, το 2001 στο έργο της «Femicide in Global Perspective» επαναπροσδιόρισε τη γυναικοκτονία ως τη δολοφονία γυναικών με μοναδικό αίτιο το ίδιο τους το φύλο , ένας ορισμός που υιοθετήθηκε παγκοσμίως παρόλες τις μικρές ή μεγάλες διαφορές τόσο σε νομικό όσο και σε πολιτισμικό επίπεδο.
Ο σκοπός δεν είναι απλώς να καταδείξει το φύλο του θύματος ανθρωποκτονίας, αλλά τα κίνητρα. Η γυναικοκτονία συνιστά διακριτό αδίκημα που παλιότερα συγκαλύπτονταν πίσω από τα “εγκλήματα τιμής” και πιο πρόσφατα πίσω από τον όρο “εγκλήματα πάθους”...
Στην ουσία οι γυναικοκτονίες είναι εγκλήματα που στηρίζονται στις βαθιά εμπεδωμένες κοινωνικές αντιλήψεις και έμφυλα στερεότυπα, σύμφωνα με τα οποία οι γυναίκες είναι κατώτερες, υποτελείς στην ανδρική εξουσία, και δυνητικά μπορούν να «τιμωρηθούν», «ελεγχθούν» και «σωφρονιστούν» μέσω της έμφυλης βίας.
Από τις 87.000 δολοφονίες γυναικών παγκοσμίως, το 2ο17, το 58% διαπράχθηκε από (πρώην ή νυν) συζύγους ή συντρόφους ή μέλη της οικογένειας τους, σύμφωνα με νέα στοιχεία του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC).
Σύμφωνα με την έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για το 2013, η κύρια αιτία θανάτου των γυναικών ηλικίας από 16 έως 44 ετών είναι, διεθνώς, η δολοφονία από κάποιο οικείο πρόσωπο.
Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης, η ενδοοικογενειακή βία είναι η πρώτη αιτία θανάτου και αναπηρίας για τις Ευρωπαίες γυναίκες ηλικίας 16 έως 44 ετών, ξεπερνώντας ακόμη και τα τροχαία δυστυχήματα και τον καρκίνο!
Οσον αφορά την Ελλάδα, από την ανάλυση στοιχείων που έδωσαν γυναίκες, οι οποίες απευθύνθηκαν στα συμβουλευτικά κέντρα της Γενικής Γραμματείας Ισότητας προκύπτει ότι:
-το 68% των γυναικών που υπέστησαν κακοποίηση είναι έγγαμες,
-το 20,5% είναι διαζευγμένες ή σε διάσταση.
Ο μύθος ότι τόσο η κακοποιημένη γυναίκα όσο και ο δράστης είναι συνήθως χαμηλού μορφωτικού επιπέδου καταρρίπτεται, καθώς το 30% των γυναικών θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας είναι απόφοιτοι τεχνολογικών ή πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και το 40% είναι απόφοιτοι λυκείου. Εξι στους δέκα θύτες είναι απόφοιτοι δευτεροβάθμιας, τεχνολογικής ή πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, ενώ μόλις ένας στους δέκα είναι άνεργος.
Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι μία στις τρεις γυναίκες παντρεύτηκε τον δράστη, παρά το γεγονός ότι είχε δείγματα βίαιης συμπεριφοράς πριν από τον γάμο.
Κι αν κάποιος αναρωτιέται ακόμη γιατί είναι τόσο απαραίτητη η δημιουργία ενός νέου νομικού όρου που ακούει στο όνομα «γυναικοκτονία», ενώ υπάρχουν νόμοι που ούτως ή άλλως καλύπτουν τη διάπραξη μιας ανθρωποκτονίας, η απάντηση είναι απλή. Η δημιουργία αυτού του όρου είναι σημαντική γιατί αρχικά τονίζει τη νομική απουσία μιας παρούσας μορφής βίας, δημιουργεί ένα γνωσιακό σχήμα που καθιστά ορατή την έμφυλη βία, δίνει άλλη βαρύτητα στο νομικό και δικαιϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης αυτών των εγκλημάτων και υπογραμμίζει την ανάγκη για ισότητα. Όλα αυτά μαζί συμβάλλουν στην ΠΡΟΛΗΨΗ.
Η γυναικοκτονία ως αποτέλεσμα ενδοοικογενειακής βίας εμπίπτει είτε στην εκ προθέσεως ανθρωποκτονία (299 ΠΚ), είτε στη θανατηφόρα σωματική βλάβη (311 ΠΚ). Μία σοβαρή προσπάθεια για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας έγινε και με τον νόμο Παπαληγούρα ( ν 3500/2006), ο οποίος προβλέπει ιδιαίτερα αυστηρές ποινές για εγκληματικές συμπεριφορές, που τελούνται εις βάρος συζύγων, παιδιών αλλά και υπερηλίκων.
Επιπλέον, η θέσπιση του εγκλήματος της γυναικοκτονίας στην Ελλάδα θα πρέπει να συσχετισθεί με Α) το ν. 4531/2018 « Κύρωση της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας και προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας», ο οποίος προβλέπει ρυθμίσεις με έμφυλο χαρακτήρα για την προστασία των γυναικών. Β) Το ν. 4604/2019 «Προώθηση της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης βίας. Ρυθμίσεις για την απονομή της ιθαγένειας. Διατάξεις σχετικές με την εκλογή στην Τοπική αυτοδιοίκηση. Λοιπές διατάξεις».
Η δημιουργία αυτού του όρου είναι σημαντική γιατί αρχικά τονίζει τη νομική απουσία μιας παρούσας μορφής βίας, δημιουργεί ένα γνωσιακό σχήμα που καθιστά ορατή την έμφυλη βία, δίνει άλλη βαρύτητα στο νομικό και δικαιϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης αυτών των εγκλημάτων και υπογραμμίζει την ανάγκη για ισότητα. Όλα αυτά μαζί συμβάλλουν στην ΠΡΟΛΗΨΗ.
“Κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν”, Ιπποκράτης (460-370 π.Χ.)
Οι συνεχείς γυναικοκτονίες στην χώρα μας εξελίσσονται σε σύγχρονη μάστιγα για την ελληνική κοινωνία.
Ιουνίος του 1987 Ο Παναγιώτη Φραντζής, σκότωσε τη σύζυγό του, την 18χρονη Ζωή, την τεμάχισε και πέταξε τα μέλη του κορμιού της σε κάδους απορριμμάτων.
Στις 8 Ιανουαρίου του 1999 ο Γιώργος Σκιαδόπουλος δολοφόνησε την Αμερικανίδα μνηστή του, Τζούλι Μαρί Σκάλι, Την έβαλε σε βαλίτσα και για να χωρέσει της έκοψε το κεφάλι ενώ προσπάθησε δύο φορές να κάψει τη σωρό της χωρίς να το καταφέρει.
Το 2005 εξαφανίζεται η 20χρονη Κική Κούσογλου από τη Βέροια, όταν άρχισε να την αναζητά η Α Νικολούλη αποκαλύπτεται ότι ο δολόφονος ήταν ο σύντροφος της Δάνος Μουρατίδης, ο οποίος γύριζε τα κανάλια δηλώνοντας καταρρακωμένος από την εξαφάνιση της αγαπημένης του, με προσωπείο του θλιμμένου πρώην που ζει με την αγωνία για τον εντοπισμό «της γυναίκας που λάτρευε».
Σαντορίνη στις 3 Αυγούστου του 2008.
Θύμα η 25 ετών Αδαμαντία Κάρκαλη. Πρωταγωνιστής-θύτης ο Αθανάσιος Αρβανίτης, 31 ετών, μάγειρας από την Αλεξανδρούπολη, ο οποίος έπειτα από έντονη λογομαχία με το θύμα, τη σύζυγό του, της έκοψε το κεφάλι και βγήκε στους δρόμους του νησιού κρατώντας το στο ένα χέρι και στο άλλο το μαχαίρι, το εργαλείο του στυγερού εγκλήματος.
Το τέλος του 2018 και η έναρξη του 2019 σημαδεύτηκαν από δύο στυγερές γυναικοκτονίες στην Ελλάδα. Πρόκειται για το βιασμό και την γυναικοκτονία της Ελένης Τοπαλούδη στη Ρόδο, από δύο νεαρούς άντρες με τους οποίους αρνήθηκε να συνευρεθεί ερωτικά, οι δύο άντρες μεταφέρουν το σώμα της στη παραλία σε κοντινή περιοχή και την ρίχνουν στη θάλασσα. Με στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τον ιατροδικαστή έγινε γνωστό ότι η Ελένη Τοπαλούδη ήταν ακόμα ζωντανή. Οι Μανώλης Κούκουρας και Αλέξανδρος Λουτσάϊ ομολόγησαν ότι αρνήθηκε οποιαδήποτε σεξουαλική επαφή μαζί τους, κάτι που οδήγησε σε βίαιη αντίδραση των δραστών.
Η δολοφονία στην Κέρκυρα, με θύμα την 28χρονη Αγγελική Πέτρου, από τον ίδιο της τον πατέρα, το βράδυ της πρωτοχρονιάς του 2019 είχε σοκάρει. Ο λόγος που ο πατέρας έφτασε στο ανατριχιαστικό έγκλημα, ήταν η σχέση που διατηρούσε η κοπέλα με ένα νεαρό Αφγανό. Μια σχέση που ο πατέρας όχι μόνο δεν ενέκρινε αλλά απαιτούσε να τελειώσει.
.
Κατά τη διάρκεια του 2021:
- Τον Ιανουάριο, μια 54χρονη από τα Μεσκλά των Χανίων έπεσε νεκρή από τα χέρια του συντρόφου της με 14 μαχαιριές. Η αγριότητα του εγκλήματος καταγράφηκε με λεπτομέρειες στην αναφορά του ιατροδικαστή.
- Τον Απρίλιο η 28χρονη Κωνσταντίνα εγκατέλειψε τον σύζυγό της στη Μακρινίτσα, έπειτα από μια κακοποιητική σχέση αρκετών ετών. Η άτυχη γυναίκα πλήρωσε με τη ζωή της, καθώς ο εν διαστάσει σύζυγός της πήγε στο σπίτι και την πυροβόλησε εν ψυχρώ. Παράλληλα, πυροβόλησε και σκότωσε και τον αδελφό της.
- Η περίπτωση της γυναικοκτονίας της Καρολάιν, η οποία δολοφονήθηκε τον Μάιο μπροστά στο 11 μηνών παιδί της, ήταν εκείνη που συγκέντρωσε και τα περισσότερα φώτα της δημοσιότητα. Ο δολοφόνος σύζυγός της έστησε μια ολόκληρη ληστεία για να κρύψει την αλήθεια από τους αστυνομικούς. Τελικά, ο σύζυγος της Μπάμπης Αναγνωστόπουλος, υπό το βάρος των αποδεικτικών στοιχείων, ομολόγησε την αποτρόπαια πράξη του.
- Τον Ιούνιο, η 64χρονη Ελένη θα πέσει νεκρή έξω από το σπίτι της, όπου ο εν διαστάσει σύζυγός της είχε στήσει καρτέρι και την πυροβόλησε. Αρχικά, ο δράστης θα πει ότι είχαν οικονομικές διαφορές για να δηλώσει στη συνέχεια ότι η συμπεριφορά της ήταν απαράδεκτη. Αργότερα, οι αποκαλύψεις έφεραν στο φως μια σχέση κακοποιητική με πολλή βία, σωματική και ψυχολογική.
- Τον Ιούλιο η 26χρονη Γαρυφαλιά δολοφονήθηκε από τον 30χρονο σύντροφό της, ενώ έκαναν οι δυο τους διακοπές στη Φολέγανδρο. Ο δράστης έσπρωξε την κοπέλα από τα βράχια, ενώ προηγουμένως, όπως φαίνεται στην ιατροδικαστική έκθεση, την είχε ξυλοφορτώσει άγρια. Ο ίδιος, όταν ομολόγησε, μίλησε για την «κακιά στιγμή» και πως «χάλασε η φάση».
- Τον Ιούλιο και πάλι, άλλη μία γυναίκα βρήκε τραγικό θάνατο από τον σύζυγό της στη Δάφνη. Ο συζυγοκτόνος πήγε στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής όπου ομολόγησε τη δολοφονία της 31χρονης συζύγου του. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο συζυγοκτόνος ζήλευε παθολογικά την 31χρονη και είχε φτάσει στο σημείο να μην την αφήνει να μιλά με άνθρωπο. Το ζευγάρι τσακωνόταν αρκετά συχνά και μάλιστα μία γειτόνισσα είχε καλέσει την αστυνομία, καθώς άκουγαν τα όσα γίνονται.
- Τον Αύγουστο, στη Θεσσαλονίκη η αστυνομία ειδοποιήθηκε για φασαρία σε διαμέρισμα επί της οδού Γραβιάς. Στον χώρο βρέθηκε νεκρή μια 50χρονη γυναίκα, γεωργιανής καταγωγής. Κλήθηκε το ΕΚΑΒ, όμως η άτυχη γυναίκα είχε καταλήξει. Οι γείτονες είπαν πως άκουσαν νωρίτερα έντονο καβγά του θύματος με τον ομοεθνή σύντροφό της. Οι γείτονες της δολοφονημένης γυναίκας είπαν πως την άκουσαν να φωνάζει «σε παρακαλώ μη με σκοτώσεις», ενώ αργότερα άκουσαν γδούπους και χτυπήματα, που προφανώς απέβησαν μοιραία
- Στις 3 Αυγούστου μια 43χρονη γυναίκα έπεσε νεκρή μέσα σε ταβέρνα στη Λάρισα. Δράστης ο 54χρονος εν διαστάσει σύζυγός της, ο οποίος τη σημάδεψε με το περίστροφό του και την πυροβόλησε στο κεφάλι και τον θώρακα.
- Λίγες μέρες αργότερα, στις 8 Αυγούστου, μια ακόμα γυναίκα, αυτή τη φορά στην Κρήτη, η 47χρονη Σταυρούλα, πυροβολήθηκε πισώπλατα μέσα στην επιχείρησή της από έναν 49χρονο, που είχε το διπλανό κατάστημά. Οι πληροφορίες έκαναν λόγο για έγκλημα πάθους, γιατί η 47χρονη τον είχε απορρίψει. Μετά τη δολοφονία, ο δράστης έστρεψε το όπλο στον εαυτό του και κατέληξε
- Τελευταίο θύμα η 31χρονη Δώρα, δασκάλα από τη Ρόδο, η οποία πυροβολήθηκε, χθες, με καραμπίνα από τον πρώην σύντροφό της κι έπεσε νεκρή μπροστά στο σπίτι της. Ο 40χρονος δράστης, την πυροβόλησε στην καρδιά και φέρεται να της έδωσε και τη χαριστική βολή, ενώ στη συνέχεια έφυγε κι έβαλε τέλος στη ζωή του. Στο σημείωμα έγραφε «Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς την καλή μου».
Ο 40χρονος της Ρόδου, που έχει και ένα παιδί από προηγούμενο γάμο, καθώς είχε παντρευτεί το 2011, βιαιοπραγούσε συστηματικά εις βάρος της πρώτης συζύγου του, η οποία είχε καταφύγει και στη δικαιοσύνη. Το ίδιο είχε κάνει και η πρώην σύντροφός του, 40 ετών, είχε καταφύγει κι αυτή στην Αστυνομία.. Η όλη συμπεριφορά του επί τουλάχιστον 12 χρόνια ήταν έντονα προβληματική.